ในอาณาจักรสัตว์อันกว้างใหญ่ไพศาล เต็มไปด้วยสิ่งมีชีวิตหลากหลายรูปแบบ บางชนิดมีรูปลักษณ์และความสามารถน่าทึ่ง จนยากที่จะเชื่อว่ามีอยู่จริงบนโลกใบนี้ หนึ่งในนั้นคือ “กิ้งก่าบินหัวสีฟ้า” สัตว์เลื้อยคลานขนาดเล็กที่วิวัฒนาการตัวเอง จนมีรูปร่างที่ช่วยให้มัน “บิน” จากต้นไม้ต้นหนึ่งไปยังอีกต้นหนึ่งได้อย่างน่าอัศจรรย์
กิ้งก่าบินหัวสีฟ้า (Blue-crested Lizard, Blue-headed Lizard) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Calotes cristatellus จัดเป็นกิ้งก่าขนาดกลางในวงศ์ Agamidae พบกระจายตัวอย่างกว้างขวางในภูมิภาค เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศไทยของเราด้วย
ลักษณะที่โดดเด่นและน่าสนใจ
แม้จะถูกเรียกว่า “กิ้งก่าบิน” แต่ความจริงแล้ว พวกมันไม่ได้บินได้เหมือนนก แต่เป็นการร่อน gliding) โดยอาศัยแผ่นหนังด้านข้างลำตัวที่ยืดขยายออก แผ่นหนังนี้เชื่อมต่อกับซี่โครงตั้งแต่ซี่โครงซี่ที่ 5 ถึงซี่ที่ 7 โดยปกติแผ่นหนังนี้จะแนบไปกับลำตัว แต่เมื่อต้องการร่อนลงสู่พื้นดินหรือต้นไม้อื่น กิ้งก่าจะกางแผ่นหนังนี้ออก ทำให้ดูคล้ายกับมีปีกบินได้ แผ่นหนังนี้ยังมีสีสันสวยงาม โดยเฉพาะในเพศผู้ช่วงผสมพันธุ์ จะมีสีส้มสด ช่วยดึงดูดใจเพศเมียได้เป็นอย่างดี
นอกจากแผ่นหนังด้านข้างลำตัวแล้ว กิ้งก่าบินหัวสีฟ้ายังมีลักษณะเด่นที่หัวสีฟ้าสดในเพศผู้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงฤดูผสมพันธุ์ ส่วนเพศเมียจะมีสีสันไม่สดใสเท่า ลำตัวมีสีน้ำตาลอมเขียว มีลวดลายคล้ายตาที่บริเวณไหล่ โดยเฉลี่ยแล้วกิ้งก่าบินหัวสีฟ้าจะมีขนาดลำตัวยาวประมาณ 15-20 เซนติเมตร และมีน้ำหนักประมาณ 10-20 กรัม จัดเป็นกิ้งก่าขนาดเล็กที่ว่องไวและปราดเปรียว
ถิ่นอาศัยและพฤติกรรม
กิ้งก่าบินหัวสีฟ้าพบได้ในป่าดิบชื้น ป่าเบญจพรรณ และพื้นที่เกษตรกรรมที่มีต้นไม้สูง โดยพวกมันมักอาศัยอยู่บนต้นไม้สูง 5-10 เมตร และมักหากินในช่วงเวลากลางวัน อาหารหลักของกิ้งก่าบินหัวสีฟ้าคือแมลง เช่น ตั๊กแตน จิ้งหรีด หนอนผีเสื้อ โดยอาศัยการมองเห็นที่ยอดเยี่ยมและความว่องไวในการล่าเหยื่อ นอกจากนี้ พวกมันยังกินผลไม้สุกเป็นอาหารเสริมอีกด้วย
ช่วงฤดูผสมพันธุ์ของกิ้งก่าบินหัวสีฟ้าจะอยู่ในช่วงฤดูฝน โดยตัวผู้จะแสดงพฤติกรรมเกี้ยวพาราสี เช่น การพองคอ การกางแผ่นหนังด้านข้างลำตัว และการส่ายหัวไปมา เพื่อดึงดูดความสนใจจากตัวเมีย หลังจากผสมพันธุ์ ตัวเมียจะวางไข่ครั้งละ 2-5 ไข่ ตามพื้นดินใต้กองใบไม้หรือโพรงไม้ และจะฟักเป็นตัวภายในเวลาประมาณ 60-70 วัน
สถานภาพและภัยคุกคาม
ปัจจุบัน กิ้งก่าบินหัวสีฟ้าจัดเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง ตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 เนื่องจากจำนวนประชากรในธรรมชาติลดลงอย่างต่อเนื่อง สาเหตุหลักมาจากการสูญเสียถิ่นที่อยู่อาศัย จากการตัดไม้ทำลายป่า การขยายตัวของชุมชนเมือง และการใช้สารเคมีทางการเกษตร
นอกจากนี้ กิ้งก่าบินหัวสีฟ้ายังกถูกจับไปขายเป็นสัตว์เลี้ยง ทั้งในประเทศและต่างประเทศ ซึ่งส่งผลกระทบต่อสมดุลของระบบนิเวศ เนื่องจากกิ้งก่าบินหัวสีฟ้าเป็นผู้ควบคุมประชากรแมลงศัตรูพืชในธรรมชาติ
การอนุรักษ์
การอนุรักษ์กิ้งก่าบินหัวสีฟ้า จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชนทั่วไป โดยสามารถดำเนินการได้ดังนี้
- อนุรักษ์และฟื้นฟูป่าไม้ ซึ่งเป็นถิ่นที่อยู่อาศัยของกิ้งก่าบินหัวสีฟ้า
- ลด ละ เลิก การใช้สารเคมีทางการเกษตร
- ส่งเสริมการเพาะเลี้ยงกิ้งก่าบินหัวสีฟ้า เพื่อลดการจับจากธรรมชาติ
- ให้ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับกิ้งก่าบินหัวสีฟ้า และความสำคัญต่อระบบนิเวศ แก่ประชาชนทั่วไป
- บังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มงวด กับผู้ลักลอบค้าสัตว์ป่า
กิ้งก่าบินหัวสีฟ้า เป็นสัตว์ป่าที่มีความสวยงามและมีบทบาทสำคัญต่อระบบนิเวศ การอนุรักษ์กิ้งก่าบินหัวสีฟ้าให้อยู่คู่ผืนป่าไทยตลอดไป จึงเป็นหน้าที่ของเราทุกคน
#กิ้งก่าบิน #สัตว์ป่าคุ้มครอง #สัตว์เลื้อยคลาน #อนุรักษ์ธรรมชาติ