เมื่อ 'น้องชาย' กลายเป็น 'เทพ': ไขปริศนา เทศกาลแปลกตาแห่งเนปาล
คุณอาจเคยได้ยินเทศกาลแปลกๆ จากทั่วโลกมาบ้าง แต่เชื่อหรือไม่ว่า ในประเทศเนปาล มีเทศกาลหนึ่งที่ผู้คนต่างแสดงความเคารพต่อ “น้องชาย” ของพวกเขาเอง! เทศกาลนี้มีชื่อว่า “ไทฮาร์” (Tihar) หรือที่รู้จักกันในชื่อ “ยามารี ปุนห์นี” (Yamaari Punhi) เทศกาลแห่งแสงไฟ ที่กินเวลายาวนานถึง 5 วัน ซึ่งหนึ่งในวันสำคัญของเทศกาลนี้ ถูกเรียกว่า “ภราตรี ติกา” (Bhai Tika)
ภราตรี ติกา: วันแห่งความผูกพันธ์ระหว่างพี่น้องที่ไม่เหมือนใคร
ในวันภราตรี ติกา พี่สาวจะทำพิธีขอพรให้กับน้องชายของตน โดยการแต้ม “ติกา” (Tika) ซึ่งเป็นเครื่องหมายที่ทำจากผงสีแดง เหลือง และขาว ลงบนหน้าผากของน้องชาย พร้อมกับมอบพวงมาลัยดอกไม้ที่เรียกว่า “มักคารี” (Makkhari) ซึ่งทำมาจากดอกดาวเรือง ด้ายสี และใบไม้ศักดิ์สิทธิ์ เชื่อกันว่าดอกไม้ชนิดนี้มีอายุยืนนาน เป็นสัญลักษณ์ของความปรารถนาให้น้องชายมีอายุยืนยาว ส่วนน้องชายก็จะมอบของขวัญและคำอวยพรตอบแทนเช่นกัน
ทำไมต้องบูชาน้องชาย?
หลายคนอาจสงสัยว่า ทำไมในเทศกาลนี้ถึงให้ความสำคัญกับน้องชาย คำตอบคือ เทศกาลไทฮาร์ มีรากฐานมาจากศาสนาฮินดู โดยเชื่อมโยงกับตำนานของเทพยม (ยมราช) ซึ่งเป็นเทพแห่งความตาย และน้องสาวของพระองค์ นามว่า ยามี (Yamuna)
ตำนานเล่าว่า ยามี เป็นห่วงพี่ชายของตน ที่ต้องทำหน้าที่อันแสนโดดเดี่ยวในยมโลก นางจึงได้ไปเยี่ยมและมอบติกาให้กับพี่ชาย เพื่อแสดงความรักและความห่วงใย การกระทำของยามี กลายเป็นต้นแบบของพิธีกรรมในวันภราตรี ติกา และกลายเป็นสัญลักษณ์ของความผูกพันอันแข็งแกร่งระหว่างพี่น้อง
ความสำคัญที่มากกว่าแค่ 'พิธีกรรม'
แม้พิธีกรรมต่างๆ ในเทศกาลไทฮาร์ จะดูแปลกตาสำหรับคนต่างวัฒนธรรม แต่เบื้องลึกของเทศกาลนี้ สะท้อนให้เห็นถึงค่านิยมที่งดงาม นั่นคือ ความสำคัญของ “ครอบครัว”
5 วันของเทศกาลไทฮาร์ ไม่ได้มีเพียงแค่การบูชาน้องชายเท่านั้น แต่ยังเป็นการแสดงความเคารพต่อสัตว์ต่างๆ ที่มีความสำคัญในชีวิตของชาวเนปาล อาทิ อีกา วัว และ สุนัข รวมถึงการขอบคุณเทพเจ้าต่างๆ ที่ประทานความสุข ความอุดมสมบูรณ์มาให้
| วัน | ชื่อวัน | ความหมาย |
|---|---|---|
| วันแรก | กากะ ติกา (Kaag Tihar) | บูชาอีกา สัญลักษณ์แห่งข่าวสาร |
| วันที่สอง | คุคุร์ ติกา (Kukur Tihar) | บูชาสุนัข สัญลักษณ์แห่งความจงรักภักดี |
| วันที่สาม | ลักษมี ปูจา (Laxmi Puja) | บูชาพระลักษมี เทพีแห่งโชคลาภ |
| วันที่สี่ | โกวาร์ธาน ปูจา / มฮ ปูจา (Govardhan Puja / Mha Puja) | บูชาวัว และ ขอบคุณตัวเอง |
| วันที่ห้า | ภราตรี ติกา (Bhai Tika) | บูชาน้องชาย |
จะเห็นได้ว่า เทศกาลไทฮาร์ เป็นมากกว่าแค่เทศกาลตามประเพณี แต่เป็นช่วงเวลาที่ เต็มไปด้วยสีสัน ความสุข และความอบอุ่น เป็นช่วงเวลาที่ผู้คนแสดงความรัก ความกตัญญูต่อกัน และร่วมกันสร้างสัมพันธ์อันดีภายในครอบครัว รวมไปถึงสรรพสิ่งรอบตัว
Fun Fact
- ในช่วงเทศกาลไทฮาร์ บ้านเรือนและท้องถนนในเนปาลจะถูกประดับประดาด้วยแสงไฟอย่างสวยงาม จึงเป็นที่มาของชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า “เทศกาลแห่งแสงไฟ”
- ดอกมักคารีที่ใช้ในพิธี เชื่อกันว่าสามารถนำไปตากแห้ง และเก็บไว้เป็นเครื่องราง เพื่อความโชคดีได้
#เนปาล #เทศกาลไทฮาร์ #ภราตรีติกา #วัฒนธรรม