รู้จัก 'โบทูลิซึม' : เมื่อสารพิษจากแบคทีเรีย คร่าชีวิตคนได้มากกว่า 200,000 คน ทั่วโลกในแต่ละปี
หลายคนอาจจะเคยได้ยินชื่อของ 'โบทูลิซึม' ผ่านหูมาบ้าง ซึ่งมักถูกพูดถึงในแง่ของโรคอาหารเป็นพิษร้ายแรง แต่อาจจะยังไม่ทราบถึงรายละเอียดของโรคนี้มากนัก บทความนี้จะพาคุณไปเจาะลึกทุกแง่มุมของ 'โบทูลิซึม' ตั้งแต่สาเหตุ กลไกการเกิดโรค อาการที่ควรเฝ้าระวัง ไปจนถึงวิธีการรักษาและการป้องกัน
โบทูลิซึม คืออะไร? เกิดขึ้นได้อย่างไร ?
โบทูลิซึม (Botulism) คือ โรคที่เกิดจากสารพิษชนิดหนึ่งที่มีอันตรายร้ายแรงที่สุดในโลก ผลิตโดยแบคทีเรียที่ชื่อว่า 'คลอสตริเดียม โบทูลินัม' (Clostridium botulinum)
โดยทั่วไปแล้ว เราสามารถพบแบคทีเรียดังกล่าวได้ในสิ่งแวดล้อม อย่างเช่น ดิน น้ำ และลำไส้ของสัตว์ ซึ่งปกติแล้วจะไม่ก่อให้เกิดอันตรายใดๆ แต่เมื่อใดก็ตามที่แบคทีเรียชนิดนี้ เจริญเติบโตในสภาวะที่ไม่มีออกซิเจน เช่น ในอาหารกระป๋องที่ไม่ได้ผ่านความร้อนอย่างเพียงพอ มันจะผลิตสารพิษที่เรียกว่า ' โบทูลินัม ท็อกซิน ' (Botulinum toxin) ออกมานั่นเอง
โบทูลินัม ท็อกซิน : สารพิษที่อันตรายที่สุดในโลก
โบทูลินัม ท็อกซิน คือ สารพิษชนิด Neurotoxin หมายความว่ามันส่งผลต่อระบบประสาทโดยตรง โดยจะเข้าไปขัดขวางการทำงานของเส้นประสาท ทำให้ร่างกายไม่สามารถส่งสัญญาณประสาทไปยังกล้ามเนื้อได้ตามปกติ ส่งผลให้เกิดอาการกล้ามเนื้ออ่อนแรง เป็นอัมพาต
Fun fact!
- โบทูลินัม ท็อกซิน มีฤทธิ์ร้ายแรงกว่าไซยาไนด์ถึง 100,000 เท่า
- เพียงแค่ 1 นาโนกรัม (หนึ่งในพันล้านส่วนของกรัม) ของสารพิษชนิดนี้ก็สามารถคร่าชีวิตคนได้
ช่องทางการติดเชื้อโบทูลิซึม
การติดเชื้อโบทูลิซึมสามารถเกิดขึ้นได้จากหลายช่องทาง ซึ่ง การบริโภคอาหารเป็นพิษ นับเป็นช่องทางการติดเชื้อที่พบได้บ่อยที่สุด
| ช่องทางการติดเชื้อ | คำอธิบาย |
|---|---|
| อาหาร | การรับประทานอาหารที่ปนเปื้อนเชื้อ คลอสตริเดียม โบทูลินัม หรือสารพิษ เช่น อาหารกระป๋องที่ไม่ได้มาตรฐาน อาหารหมักดอง |
| บาดแผล | เชื้อแบคทีเรียเข้าสู่ร่างกายผ่านทางบาดแผล พบได้ไม่บ่อยนัก |
| ทารก | เกิดขึ้นเมื่อทารก (อายุน้อยกว่า 1 ปี) รับประทานอาหารที่มีสปอร์ของเชื้อแบคทีเรีย เช่น น้ำผึ้ง |
อาการของโรคโบทูลิซึม
อาการของโรคโบทูลิซึมมักจะปรากฏขึ้นภายใน 12-36 ชั่วโมง หลังจากได้รับสารพิษ
- มองเห็นภาพซ้อน
- หนังตาตก
- พูดไม่ชัด
- กล้ามเนื้ออ่อนแรง เริ่มจากใบหน้า ลำคอ แขน ขา
- หายใจลำบาก เนื่องจากกล้ามเนื้อกระบังลมเป็นอัมพาต ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของการเสียชีวิตจากโรคโบทูลิซึม
การรักษาโรคโบทูลิซึม
การรักษาอย่างทันท่วงที เป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งในการเพิ่มโอกาสการรอดชีวิตจากโรคโบทูลิซึม โดยแพทย์จะให้การรักษาโดยการ
- ฉีด Antitoxin เพื่อช่วยยับยั้งการทำงานของสารพิษ
- รักษาตามอาการ เช่น การใช้เครื่องช่วยหายใจ การให้อาหารทางสายยาง
การป้องกันโรคโบทูลิซึม
แม้ว่าโรคโบทูลิซึมจะเป็นโรคที่ร้ายแรง แต่เราก็สามารถป้องกันตัวเองจากโรคนี้ได้โดย
- หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารกระป๋องที่บุบบวม หรือมีกลิ่นผิดปกติ
- ปรุงอาหารให้สุก ทั่วถึงโดยเฉพาะอาหารกระป๋อง
- เก็บรักษาอาหารอย่างถูกวิธี
- ไม่ควรให้น้ำผึ้งแก่ทารก อายุน้อยกว่า 1 ปี
แม้ว่าโบทูลิซึมจะเป็นภัยเงียบที่แฝงตัวอยู่ในชีวิตประจำวันของเรา แต่การรู้เท่าทันภัยร้าย รวมถึงการระมัดระวังอย่างถูกวิธี จะช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดโรคนี้ได้
#โบทูลิซึม #โบทูลินัม #สารพิษ #อาหารเป็นพิษ