ทะเลทรายอาตากามา (Atacama Desert) ในประเทศชิลี ขึ้นชื่อว่าเป็นดินแดนที่แห้งแล้งที่สุดในโลก ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าพิศวงว่าทำไมพื้นที่แห่งนี้จึงกลายเป็นดินแดนไร้ฝน ในบทความนี้เราจะมาสำรวจปัจจัยทางภูมิศาสตร์และภูมิอากาศที่ทำให้ทะเลทรายอาตากามากลายเป็นดินแดนที่แห้งที่สุดในโลก
กำแพงธรรมชาติกั้นฝน
ตำแหน่งที่ตั้งของทะเลทรายอาตากามา มีบทบาทสำคัญที่ทำให้เกิดสภาพอากาศแห้งแล้ง ทะเลทรายแห่งนี้ถูกขนาบข้างด้วยเทือกเขาสองฝั่ง คือ เทือกเขาแอนดีส (Andes Mountains) ทางทิศตะวันออก และเทือกเขาชายฝั่งชิลี (Chilean Coast Range) ทางทิศตะวันตก เทือกเขาทั้งสองทอดตัวขนานกันเป็นแนวยาว ทำหน้าที่เป็นกำแพงธรรมชาติกั้นกั้นลมและความชื้นจากมหาสมุทรไม่ให้เข้าถึงทะเลทราย
ลมพัดพาความชื้นจากมหาสมุทรแปซิฟิก (Pacific Ocean) เมื่อปะทะกับเทือกเขาแอนดีสซึ่งมีความสูงชัน จะถูกบังคับให้ลอยสูงขึ้น อากาศที่เย็นลงทำให้ไอน้ำในอากาศควบแน่นและตกลงมาเป็นฝน เรียกว่า ปรากฏการณ์ฝนตกตามแนวเทือกเขา (Orographic rainfall) ส่งผลให้บริเวณยอดเขาแอนดีส ได้รับปริมาณน้ำฝนจำนวนมาก ส่วนอากาศที่เคลื่อนตัวข้ามเทือกเขาไปแล้วจะแห้ง ไม่สามารถก่อเป็นฝนได้ จึงทำให้ทะเลทรายอาตากามากลายเป็นเขตเงาฝน (Rain shadow)
นอกจากนี้ กระแสน้ำเย็นฮัมโบลดต์ (Humboldt Current) ซึ่งไหลเลียบชายฝั่งมหาสมุทรแปซิฟิกของทวีปอเมริกาใต้ มีส่วนทำให้เกิดสภาพอากาศแห้งแล้งในทะเลทรายอาตากามา กระแสน้ำเย็นนี้ทำให้อากาศเหนือทะเลเย็นตัวลง ลดความสามารถในการกักเก็บไอน้ำ ส่งผลให้อากาศเหนือทะเลทรายมี ความชื้นต่ำ
ทะเลทรายอายุเก่าแก่
นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าทะเลทรายอาตากามา มีอายุเก่าแก่มากว่าทะเลทรายอื่น ๆ ในโลก โดยคาดว่าทะเลทรายแห่งนี้อาจมีสภาพแห้งแล้งมาแล้วไม่ต่ำกว่า 15 ล้านปี ความแห้งแล้งมายาวนานนี้ ส่งผลให้ดินในทะเลทรายอาตากามามีความเค็ม และขาดความอุดมสมบูรณ์ของธาตุอาหารที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโตของพืช ทำให้พืชส่วนใหญ่ไม่สามารถเจริญเติบโตได้
สถิติความแห้งแล้ง
ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยในทะเลทรายอาตากามา ต่ำกว่า 15 มิลลิเมตรต่อปี บางพื้นที่ไม่มีฝนตกนานติดต่อกันเป็นสิบ ๆ ปี ความชื้นสัมพัทธ์ในทะเลทรายอาตากามา ต่ำกว่า 10% ถือเป็นระดับที่ต่ำมาก ส่งผลให้น้ำระเหยได้อย่างรวดเร็ว
| สถานที่ | ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ย (มม./ปี) |
|---|---|
| ทะเลทรายอาตากามา (ชิลี) | <15 |
| หุบเขามรณะ (สหรัฐอเมริกา) | 50 |
| ทะเลทรายซาฮารา (แอฟริกาเหนือ) | 25-100 |
ชีวิตในทะเลทราย
แม้จะเป็นดินแดนที่แห้งแล้ง แต่ทะเลทรายอาตากามาก็เป็นบ้านของสิ่งมีชีวิต เช่น แมลง สัตว์เลื้อยคลาน และพืชบางชนิดที่สามารถปรับตัวให้อยู่รอดได้ในสภาพแวดล้อมที่โหดร้าย พืชบางชนิด เช่น ต้นกระบองเพชร มีรากที่แผ่กว้างเพื่อดูดซับน้ำจากน้ำค้างในตอนเช้า สัตว์บางชนิด เช่น หนูเจอร์บิล สามารถอยู่รอดได้โดยไม่ต้องดื่มน้ำ พวกมันได้รับความชื้นจากอาหารที่กิน
ข้อเท็จจริงที่น่าสนใจ
- ทะเลทรายอาตากามา ถูกใช้เป็นสถานที่ถ่ายทำภาพยนตร์หลายเรื่อง เนื่องจากมีทิวทัศน์ที่แปลกตา คล้ายกับดาวเคราะห์ดวงอื่น - ในบางพื้นที่ของทะเลทรายอาตากามา ไม่เคยมีฝนตกเลย นับตั้งแต่มีการบันทึกสถิติมา - ทะเลทรายอาตากามา เป็นแหล่งแร่ธาตุสำคัญ เช่น ทองแดง ลิเธียม และไนเตรต
ทะเลทรายอาตากามา เป็นเครื่องพิสูจน์ถึงพลังแห่งธรรมชาติที่สามารถสร้างสรรค์ ดินแดนที่ทั้งสวยงาม และโหดร้ายในเวลาเดียวกัน ความแห้งแล้ง ความเงียบสงบ และทิวทัศน์ที่แปลกตา ทำให้ทะเลทรายแห่งนี้ เป็นจุดหมายปลายทางยอดนิยมของนักผจญภัย และนักท่องเที่ยวจากทั่วโลก
#ทะเลทรายอาตากามา #ชิลี #ดินแดนแห้งแล้ง #ภูมิศาสตร์