ยา ถือเป็นสิ่งจำเป็นอย่างหนึ่งในชีวิตประจำวันของมนุษย์ ใช้เพื่อรักษา บรรเทา ป้องกันโรค รวมถึงเสริมสร้างสุขภาพ แต่อย่างไรก็ตาม ยาก็เป็นดาบสองคมเช่นกัน การใช้ยาที่ไม่ถูกต้อง ไม่ว่าจะเป็นการใช้ยาเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร การใช้ยาในปริมาณที่ไม่เหมาะสม หรือการใช้ยาเป็นเวานาน ล้วนแต่ก่อผลเสียต่อร่างกาย และอาจนำไปสู่การเกิด "โรคที่เกิดจากการใช้ยา" ได้
สาเหตุของการเกิดโรคจากการใช้ยา
- การใช้ยาเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด เนื่องจากผู้ป่วยขาดความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับยา รวมถึงอาจไม่ทราบถึงข้อห้ามใช้ ปฏิกิริยาระหว่างยา หรือผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นได้
- การใช้ยาในปริมาณที่ไม่เหมาะสม ทั้งการใช้ยาน้อยเกินไปจนไม่ได้ผลในการรักษา หรือการใช้ยามากเกินไปจนเกิดพิษต่อร่างกาย ล้วนส่งผลเสียต่อสุขภาพ
- การใช้ยาเป็นเวลานาน โดยเฉพาะยาบางชนิดที่ร่างกายไม่สามารถขับออกได้หมด อาจเกิดการสะสมในร่างกายและก่อให้เกิดโรคได้ในระยะยาว
- ปัจจัยส่วนบุคคล เช่น อายุ เพศ โรคประจำตัว ภาวะโภชนาการ พันธุกรรม ล้วนมีผลต่อการตอบสนองต่อยาและความเสี่ยงต่อการเกิดโรคจากยา
ประเภทของโรคที่เกิดจากการใช้ยา
โรคที่เกิดจากการใช้ยามีมากมายหลายประเภท ขึ้นอยู่กับชนิดของยา ปริมาณที่ได้รับ ระยะเวลาที่ใช้ และปัจจัยส่วนบุคคล ตัวอย่างโรคที่พบได้บ่อย เช่น
- โรคตับอักเสบจากยา เกิดจากการที่ตับถูกทำลายจากยา โดยเฉพาะยาพาราเซตามอล หากรับประทานเกินขนาด
- โรคไตวายจากยา เกิดจากการที่ไตถูกทำลายจากยา โดยเฉพาะยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs หากใช้เป็นเวลานาน
- โรคเลือดจางจากยา เกิดจากการที่ไขกระดูกถูกกดการทำงานจากยา เช่น ยาเคมีบำบัด
- โรคภูมิแพ้ยา เป็นปฏิกิริยาของระบบภูมิคุ้มกันต่อยา อาการแตกต่างกันไป ตั้งแต่ผื่นคัน ลมพิษ ไปจนถึงรุนแรงถึงชีวิต
สถิติและงานวิจัย
ข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่า ปฏิกิริยาจากยาที่รุนแรงจนต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล เกิดขึ้นประมาณร้อยละ 3-5 ของผู้ป่วยนอก และร้อยละ 15-30 ของผู้ป่วยใน โดยมีอัตราการเสียชีวิตจากปฏิกิริยาของยารุนแรงอยู่ที่ร้อยละ 0.3 งานวิจัยในประเทศไทย พบว่า โรคที่เกิดจากการใช้ยาเป็นสาเหตุการนอนโรงพยาบาล คิดเป็นร้อยละ 0.5-20 ของผู้ป่วยทั้งหมด โดยยาที่พบว่าก่อให้เกิดโรคบ่อยที่สุด คือ ยาแก้ปวด ยาปฏิชีวนะ และยาในกลุ่มสเตียรอยด์
การป้องกันโรคที่เกิดจากการใช้ยา
การป้องกันโรคที่เกิดจากการใช้ยาทำได้โดย
- ใช้ยาตามคำสั่งแพทย์หรือเภสัชกรอย่างเคร่งครัด
- ไม่ซื้อยามารับประทานเอง
- แจ้งแพทย์หรือเภสัชกรทราบทุกครั้งเกี่ยวกับยา อาหารเสริม สมุนไพร ที่รับประทานอยู่ รวมถึงโรคประจำตัว และประวัติการแพ้ยา
- ศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับยาที่รับประทาน เช่น ชื่อยา สรรพคุณ วิธีใช้ ปริมาณที่ใช้ ข้อควรระวัง ผลข้างเคียง
- เก็บยาให้พ้นมือเด็ก
- ไม่ใช้ยาร่วมกับผู้อื่น แม้ว่าจะมีอาการป่วยเหมือนกัน
#สุขภาพ #ยา #ผลข้างเคียง #การใช้ยา