ปลาบู่มหิดล (Mahidolia mystacina) คือ ปลาน้ำหวานขนาดเล็กชนิดหนึ่งที่พบได้เฉพาะในลุ่มน้ำเจ้าพระยา ประเทศไทย ได้รับการตั้งชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ซึ่งทรงเป็น "พระบิดาแห่งวิทยาศาสตร์การแพทย์และสาธารณสุขไทย" ปลาชนิดนี้มีลักษณะเด่นคือ มีหนวดขนาดใหญ่และลวดลายสีสันสวยงามบนลำตัว จัดเป็นปลาที่ได้รับความนิยมในการเลี้ยงเป็นปลาสวยงาม แต่ปัจจุบันจำนวนในธรรมชาติลดลงอย่างต่อเนื่อง จนน่าเป็นห่วง
ลักษณะทั่วไปของปลาบู่มหิดล
ปลาบู่มหิดลมีขนาดลำตัวยาวได้สูงสุดประมาณ 8 เซนติเมตร มีลักษณะลำตัวกลมยาว หัวแบนราบ ปากกว้าง มีหนวด 4 คู่ หนวดคู่ที่ยื่นยาวถึงฐานครีบอก ลำตัวมีสีพื้นเหลืองอมน้ำตาล มีจุดสีดำขนาดใหญ่ประปรายบนลำตัวและครีบ ครีบหลัง ครีบหาง และครีบก้นมีสีเหลืองส้ม ขอบครีบมีสีดำ
แหล่งที่อยอาศัยและการกระจายพันธุ์
ปลาบู่มหิดลเป็นปลาที่พบได้เฉพาะในลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่าง ตั้งแต่บริเวณจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ปทุมธานี นนทบุรี กรุงเทพมหานคร สมุทรปราการ และสมุทรสาคร อาศัยอยู่ตามแหล่งน้ำนิ่งที่มีพื้นเป็นโคลนหรือทราย เช่น หนอง บึง คลอง ซอย มักหลบซ่อนตัวอยู่ตามกอพืชน้ำหรือวัชพืชใต้น้ำ
ชีววิทยาและนิเวศวิทยา
ปลาบู่มหิดลเป็นปลากินเนื้อ กินอาหารจำพวก สัตว์ตัวเล็กๆ ที่อาศัยอยู่ในน้ำ เช่น ลูกปลา กุ้ง แมลงน้ำ ตัวอ่อนของแมลง มีพฤติกรรมชอบอยู่รวมกันเป็นฝูงขนาดเล็ก วางไข่โดยการติดกับรากพืชหรือวัสดุใต้น้ำ พ่อแม่ปลาช่วยกันดูแลไข่จนกว่าจะฟักเป็นตัว
สถานภาพและภัยคุกคาม
สถานภาพของปลาบู่มหิดลในปัจจุบัน อยู่ในภาวิที่น่าเป็นห่วงอย่างยิ่ง เนื่องจากจำนวนประชากรในธรรมชาติลดลงอย่างต่อเนื่อง จากสาสาเหตุสำคัญ คือ การสูญเสียถิ่นที่อยู่อาศัยจากการขยายตัวของเมือง มลพิษจากน้ำเสีย และการจับไปเลี้ยงเป็นปลาสวยงาม
| ปัจจัยคุกคาม | รายละเอียด |
|---|---|
| การสูญเสียถิ่นที่อยู่อาศัย | การขยายตัวของเมือง การพัฒนาแหล่งน้ำ ทำให้แหล่งน้ำธรรมชาติลดลง |
| มลพิษทางน้ำ | น้ำเสียจากโรงงานอุตสาหกรรม ชุมชน ทำลายคุณภาพน้ำ |
| การจับปลาเกินขนาด | การจับปลาบู่มหิดลไปขายเป็นปลาสวยงาม ทำให้ประชากรปลาในธรรมชาติลดลง |
การอนุรักษ์ปลาบู่มหิดล
การอนุรักษ์ปลาบู่มหิดล จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชน โดยมีแนวทางในการอนุรักษ์ ดังนี้
- การสำรวจและติดตามสถานภาพประชากรปลาบู่มหิดลในธรรมชาติอย่างต่อเนื่อง
- การอนุรักษ์และฟื้นฟูแหล่งที่อยู่อาศัยของปลาบู่มหิดล
- การควบคุมมลพิษทางน้ำ
- การรณรงค์และให้ความรู้แก่ประชาชนเรื่องการอนุรักษ์ปลาบู่มหิดล
- การเพาะเลี้ยงปลาบู่มหิดลเพื่อลดการจับจากธรรมชาติ
ปลาบู่มหิดล ถือเป็นทรัพยากรธรรมชาติที่มีคุณค่า เป็นดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศ และเป็นมรดกทางธรรมชาติที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ไว้ให้คงอยู่คู่กับลุ่มน้ำเจ้าพระยาตลอดไป
#ปลาบู่มหิดล #ปลาสวยงาม #ลุ่มน้ำเจ้าพระยา #อนุรักษ์